Hoge uitgaven en toegenomen afhankelijkheid

In 2006 heeft het OIVO een studie uitgevoerd om de consumptie van geldspelen onder de jongeren van 10 tot 17 jaar te evalueren. Er werden 2.305 jongeren geïnterviewd in het kader van een rondvraag in de scholen. Volgens hun getuigenissen hebben twee op de vijf jongeren al voor geld gespeeld, wat een duidelijke toename betekent in vergelijking met 2005 toen maar één op de vier jongeren verklaarde al voor geld te hebben gespeeld. De jonge spelers besteden gemiddeld 6,50 euro per maand aan deze activiteit, maar er zijn jongeren die er grotere bedragen - tot 40 euro - kunnen voor uitgeven. De gemiddelde leeftijd waarop het spelen voor geld begint, is 11 jaar en 8 maanden.

De krasbiljetten lijken (met 33%)  het lievelingsspel te zijn, gevolgd door de speelzalen en de Lotto (30%), de kaartspelen en bowling (7%) en de kansspelen op het internet (6%). De jonge spelers doen meer dan eenmaal per week mee aan kansspelen op het internet, spelen met de kaarten of weddenschappen op sportwedstrijden. SMS, loterijen en krasbiljetten worden eenmaal per week gebruikt. Van die jonge spelers verklaren 6% dat ze zich permanent tot het spel aangetrokken voelen, 4% dat ze het spel gebruiken als een manier om hun problemen te vergeten en 3% dat ze zich gespannen of prikkelbaar voelen als ze minder spelen. Hetzelfde percentage jongeren verklaart dat ze hun uitgaven voor geldspelen verhoogd hebben.

De gevolgen van het spel zijn niet onbeduidend als je weet dat 3% van de jongeren het feit dat ze spelen voor hun naaste omgeving verborgen houden en dat slechts 2% van de spelers zich bewust zijn van hun afhankelijkheid van de spelen. Meer nog: de afhankelijkheid van het spel is verwant aan de hang naar tabak, alcohol of drugs en het spel vormt hoe langer hoe meer de eerste stap naar afhankelijkheid. Het besluit is dat te veel jongeren vandaag de dag aan geldspelen meedoen die door de wet verboden worden, maar die zonder probleem per telefoon of internet toegankelijk of gemakkelijk te kopen zijn.

Voor wat meer specifiek het pokerspel betreft, hebben we geen recente gegevens over het succes ervan in België onder de minderjarigen. Het lijkt erop dat het spel vooral in is onder de jonge (of niet meer zo jonge) volwassenen. Het is echter niet onbekend bij de allerjongsten en bepaalde minderjarigen zijn er op de ene of andere manier (rechtstreeks of via internet) in contact mee, zoals een studie uit Nederland voor het College van toezicht op de kansspelen  bevestigt. Volgens deze studie had de helft van de aangesproken jongeren van 15 à 25 jaar in het voorbije jaar minstens eenmaal poker gespeeld. Een peiling door de Nederlandse website kaboem.nl wijst ook op het succes van dit spel onder de jongeren.

Enige verduidelijking over terminologie

Er dient een onderscheid te worden gemaakt tussen een spel tegen betaling en een geldspel, dat ook wel "kansspel" of "e-gambling" wordt genoemd: dat begrip impliceert tegelijk een of andere inzet (de deelnamekosten kunnen een vermomde inzet vormen), een winstkans in eender welke vorm of een verlies van de inzet en ten slotte een rol voor het toeval, zij het bijkomstig, om de winnaar of (het bedrag van) de winst te bepalen. De kansspelen zijn verboden voor jongeren onder de 18 jaar.

Bepaalde spellen, gratis of tegen betaling, beloven geen winst: dat wordt "e-gaming" genoemd. Die activiteit is toegankelijk voor de minderjarigen.

Het probleem is de recente vaststelling dat de grenzen tussen deze verschillende spelvormen vervagen: casinosites plaatsen spelletjes on line die gratis gespeeld kunnen worden... waarna de speler uitgenodigd wordt om spelletjes tegen betaling te beginnen spelen; websites die een virtueel leefkader voorstellen (zoals Second Life, een vorm van e-gaming), bieden wedstrijdspelletjes aan; ...

Qua risico's die men de minderjarigen hard probeert te besparen, kan e-gaming net als e-gambling kosten meebrengen die moeilijk onder controle te houden zijn (bijvoorbeeld de voeding die gekocht moet worden voor het konijn van "monlapin.net") en leiden tot vormen van cyberafhankelijkheid (bijv. van de activiteiten die zich afspelen in permanente virtuele werelden), ook al raden de experts aan te vermijden om overdreven termen (als verslaving, wat extreme en over het algemeen een combinatie van velerlei omstandigheden vereist) in deze context te gebruiken.

Te gemakkelijke toegang tot de producten

Het is bijgevolg begrijpelijk hoe belangrijk het is om het wettelijke verbod voor minderjarigen op toegang tot geldspelen te doen naleven. Voor de onlinespellen lijkt het vanzelfsprekend wat de moeilijkheid is om de wet van 7 mei 1999 te doen respecteren. Maar zelfs voor de spelletjes die "life" toegankelijk zijn, is er een probleem met het opleggen van de wet. In het begin van 2006 had het OIVO ook een "mystery shopping" uitgevoerd met betrekking tot de verkoop van producten van de Nationale Loterij aan jongeren onder de 18 . De resultaten geven stof tot nadenken: 85% van de verkooppunten die werden bezocht, aanvaardden zonder voorbehoud om een kras- of Lottobiljet van de Nationale Loterij te verkopen aan minderjarigen.
Opgesplitst volgens Gewest waren de verkopers in Vlaanderen in 95% van de gevallen bereid om deze producten aan de minderjarigen te verkopen, terwijl dat percentage in Wallonië en in Brussel respectievelijk tot 60% en 56% beperkt bleef.

Almaar meer beschikbare betaalmiddelen

Je moet op vandaag geen kredietkaart meer hebben om on line te kunnen betalen: bepaalde betalingen kunnen uitgevoerd worden met een gewone Bancontact/Mister Cashkaart of per GSM. Daarom pleit het OIVO voor een zeer strikte omkadering van deze nieuwe betaalmiddelen opdat ze door de minderjarigen enkel gebruikt zouden kunnen worden binnen de limieten van de redelijkheid.

Het vastleggen van wekelijkse maximumbedragen die de minderjarige mag uitgeven en/of de technische mogelijkheid voor de ouders om een betaling te blokkeren die door de minderjarige werd uitgevoerd, zijn al twee voorbeelden van omkaderingsmaatregelen die ernstig overwogen moeten worden.

Hoe kunnen we de toegang van de minderjarigen tot de geldspelen beperken?

De resultaten van de OIVO-studies maken duidelijk dat het probleem van de toegang voor de minderjarigen tot geldspelen niet enkel geldt voor de onlinespellen. Daarom heeft het OIVO in juni 2007 een synthese gemaakt van alle vragen in verband met deze problematiek , inclusief het probleem van de Call TV, en voor elk probleem een aanbeveling geformuleerd aan het adres van de Kansspelencommissie.

Naast andere aanbevelingen pleit het OIVO er in die synthese voor dat deze commissie zou worden uitgerust met een onafhankelijk meetinstrument voor de evolutie van deze verschijnselen van spelconsumptie, zowel bij de minderjarigen als bij de volwassenen, en met een meetinstrument voor de handelspraktijken van de verkopers. De bewustmaking van de verkopers van producten van de Nationale Loterij verdient bijzondere aandacht vanwege deze inrichter, die de verkopers die het niet zo nauw nemen met de voorschriften efficiënt zou moeten straffen door ze bijvoorbeeld de verdere bedeling van deze producten te weigeren.

Heel algemeen moeten de organisators en leveranciers van spelletjes de betrouwbaarheid van de leeftijdscontrole van de deelnemers waarborgen. Louter een verklaring van de deelnemer zelf kan in dat opzicht niet volstaan. Een voorstel: de leeftijd van de spelers zou kunnen worden gecertificeerd door een derde vertrouwenspersoon. In dat verband werd recent een ontwerp van kaderwet over de vertrouwensderden goedgekeurd door de Senaat. Er moeten nu specifieke koninklijke besluiten volgen. Het is nog mogelijk om deze notie van leeftijdscontrole erin op te nemen.

Het OIVO pleit ook voor een efficiënt wettelijk arsenaal om de consumenten-spelers te beschermen, gelet op de risico's voor afhankelijkheid en de dramatische gevolgen daarvan op het sociale en financiële vlak. Aangezien alle spelen (casino's, slotmachines, weddenschappen op paardenwedrennen of P.M.U., Lotto en krasbiljetten van de Nationale Loterij…) een risico opleveren dat min of meer gelijkaardig is met afhankelijkheid, moeten ze in hetzelfde wettelijke kader ondergebracht worden. Het bestaan van één enkel eenvormig wettelijk kader zou de garantie van echte samenhang in deze sector mogelijk maken.

De onlinekansspelen zouden ook ingekaderd moeten worden in een gecontroleerd spelaanbodplan. Want het huidige totaalverbod drijft de consumenten ertoe om op soms twijfelachtige buitenlandse websites te gaan spelen. Als er een Belgisch aanbod zou bestaan dat garanties biedt op het vlak van solvabiliteit, transparantie, enzovoort, dan zouden de spelers daar zeker op terugvallen. En het hele aanbod zou door één controle-instantie gecontroleerd kunnen worden.

In dat verband zou het beter zijn te spreken van "kansspelen die geëxploiteerd worden door de diensten van de informatiemaatschappij" omdat het begrip "onlinespellen op het internet" meer beperkt is. Met de eerste benaming zouden alle operators van spelen via interactieve media geviseerd worden.

Het belang van de preventie

Zonder deze maatregelen af te wachten, is het OIVO in het kader van het project Safer Internet al bezig met het ontwikkelen van de informatieve webpagina's over de problematiek van de onlinespellen, bestemd voor de ouders en de opvoeders. Safer Internet is een Europese campagne die wordt georganiseerd door het DG Informatiemaatschappij en in elke lidstaat, met partners met elkaar aanvullende bevoegdheden: organismen voor de bescherming van de consumenten (zoals het OIVO) of voor de bescherming van kinderen, netwerken van leerkrachten, enzovoort. De filosofie van de campagne Safer Internet bestaat erin een weldoordacht en slim gebruik van het internet te promoten, zonder de gevaren ervan te overdrijven maar met onderlijnen van de positieve aspecten ervan.

Ook in verband met de sensibilisatie voor de risico's lijkt het ons belangrijk om niet in rampverhalen te vervallen, wat de preventie ongeloofwaardig zou kunnen maken, zeker onder het doelpubliek van de jongeren. Daarom besteden wij grote zorg aan het formuleren van onze informatie en adviezen op een manier die aanspreekt en geloofwaardig blijft, zowel voor de jongeren als voor hun opvoeders.

In die optiek zal de website www.saferinternet.be in september 2007 een reeks pedagogische fiches aanbieden over e-gaming en e-gambling.

Alle suggesties in dat verband zijn welkom!

Volledige studie