Er zijn voor het Réseau Eco-consommation een aantal enquêtes uitgevoerd om te peilen naar wat de consumenten zeggen over water en naar hun waterverbruik: in dit artikel verwijzen we naar één kwalitatieve enquête (1) en 2 kwantitatieve enquêtes (in 1999 en 2000 (2)). De evolutie die hieruit naar voren komt, bevestigt hoe sterk de consumenten beïnvloed worden door de marketing van de mineraalwaterproducenten en hoe - onterecht - slecht het gesteld is met de reputatie van het leidingwater.

De cijfers

In het kader van een enquête over het consumentengedrag, die het OIVO en Sonecom elk jaar organiseren in Wallonië en waarvan de laatste in oktober 2000 plaatsvond, werd bij 623 personen gepeild naar hun gewoonten inzake waterverbruik. De trends die in 1999 werden vastgesteld, zijn nog uitgesprokener geworden: water in flessen is veel populairder dan leidingwater, want 56% van de ondervraagden drinken het eerstgenoemde altijd (tgo. 53% in 1999) en 17% drinken het vaak (tgo. 19% in 1999). In 2000 drinken 24% van de mensen altijd leidingwater (gefilterd of ongefilterd), wat een stijging betekent ten opzichte van 1999 (21%). Conclusie: het aantal twijfelaars is afgenomen en van die twijfelaars is een deel gewonnen voor flessenwater en een deel voor leidingwater.

De meningen zijn verdeeld

De publieke opinie blijft verdeeld als het gaat over de kwaliteit van het leidingwater. 52% van de ondervraagden erkennen dat de controle van de kwaliteit van het leidingwater goed is. Daarnaast zijn er 52% die zeggen dat het leidingwater soms troebel of bruinachtig is. Zelfs artsen kunnen het grote publiek niet overtuigen van de positieve eigenschappen van het leidingwater. Niet meer dan 16 % van de ondervraagden staan achter de stelling enkel mijn arts kan mij ervan overtuigen dat leidingwater goed is. Daar staat tegenover dat slechts 16% de idee beamen dat leidingwater gefilterd Maaswater is.

De consumenten zijn slecht ingelicht over de eigenschappen van water. 62% denken - onterecht - dat de kalk in het water slecht is voor de gezondheid en de meeste ondervraagden onderschatten de kostprijs van flessenwater. 62% van de respondenten schatten dat water in flessen ongeveer tienmaal duurder is dan leidingwater. Slechts 24% kennen het correcte antwoord: water in flessen is ongeveer vijfhonderd keer duurder dan leidingwater.

Verschillende visies inzake water

Voor 44% van de ondervraagden is het een plezier om flessenwater te drinken. 50% van de ondervraagden zijn het evenwel niet eens met die stelling en 6% hebben geen mening. De last om de flessen te moeten dragen speelt een rol voor 62% van de respondenten. Daarnaast kennen de ondervraagden geen enkele sociale gezelligheidswaarde toe aan het leidingwater, dat men onder geen beding aan bezoekers zou willen voorzetten. Het is opvallend hoe zeer de meningen hierover verschillen naargelang we met flessenwater- of met leidingwaterdrinkers te maken hebben:

In tegenstelling tot wat men zou kunnen denken, maakt de beroepsstatus, het inkomen, de leeftijd, het onderwijsniveau en het gezinstype weinig verschil voor wat de keuze tussen flessenwater en leidingwater betreft. Het zijn niet de rijken die meer water in flessen drinken; alle bevolkingsklassen verbruiken flessenwater. Er is maar één uitzondering: vrouwen drinken meer water in flessen dan mannen.

Waarom geen filter?

In een recent artikel over water, ontleedt Test Gezondheid het nut en de doeltreffendheid van de tafelfilters (karaffen).(3) Volgens de Verbruikersunie zijn die filters min of meer doeltreffend (het merk Brita Fjord krijgt een goede evaluatie) en zijn ze zeker geen noodzaak aangezien het leidingwater voldoende gecontroleerd wordt en van goede kwaliteit is. Als men de filters gebruikt, is het in elk geval noodzakelijk om het filterelement regelmatig te vervangen om goed filteren te waarborgen en de ontwikkeling van bacteriën te vermijden. De filterende karaffen moeten regelmatig worden schoongemaakt, worden gevuld met koud water en worden bewaard in de koelkast. Onder die voorwaarden kunnen ze hun nut hebben voor de consumenten die niet tevreden zijn met de smaak van het leidingwater.

Aanbevelingen

Zowel de kwalitatieve als de kwantitatieve enquêtes tonen aan dat er een duidelijk verschil is in houding en meningen over water tussen de aanhangers van leidingwater en de aanhangers van flessenwater. Laatstgenoemden vertrouwen het leidingwater niet, ze twijfelen aan de kwaliteit ervan en denken - onterecht - dat de kalk in het water slecht is voor de gezondheid. Het blijkt erg moeilijk te zijn om ze die mening te doen herzien, vooral omdat ze soms zelf kunnen vaststellen dat het water troebel is en omdat ze niemand vertrouwen, zelfs hun eigen arts niet. Ecologische overwegingen, de prijs van het water in flessen (die over het algemeen wordt onderschat) en praktische slechte kantjes (zoals de last om de flessen te moeten dragen) zijn elementen die een invloed kunnen hebben, maar die niet bepalend zijn voor iemands mening over wat drinkbaar water is. Het beeld dat mensen van het leidingwater hebben, is niet erg goed: slechts weinigen zouden hun bezoekers er een glas van te drinken geven.

Om alle verankerde ideeën over het drinkwater omver te gooien, moeten er communicatiecampagnes georganiseerd worden. De consumenten hebben behoefte aan meer details over de controles van het water, de kwaliteit en de veiligheid. Maar ze moeten er vooral op gewezen worden dat leidingwater onmetelijk veel goedkoper is dan het water in flessen, dat vaak meer dan 10.000 BEF/m³ kost. Het leidingwater wordt geleverd zonder verpakking en brengt dus geen verpakkingsafval voort. En het is altijd voorhanden. Een campagne van die strekking zal een beter effect ressorteren als de watermaatschappijen tegelijkertijd de problemen met bruine afzetting in de leidingen aanpakken en oplossen. Want het spreekt vanzelf dat de consumenten wantrouwig zullen reageren als de overheid beweert dat alles in orde is en zij zelf vaststellen dat hun drinkbaar water thuis onzuiverheden bevat.

Veel vragen van consumenten kunnen beantwoord worden met behulp van het artikel Geniet en drink... zonder mate, in Test Gezondheid, nr. 42, april-mei 2001.

1. M. Piazza, De drinkwaterconsumptie, in DWC, nr. 70, augustus 2000.
2. L. Joossens en C. Bontinckx: Les consommateurs et l'eau: résultats d'une enquête qualitative et de deux enquêtes quantitatives sur l'eau du robinet et en bouteilles - Réseau Eco-consommation 2001.
3. Leidingwater: geniet en drink... zonder mate, in Test Gezondheid, nr. 42, april-mei 2001.

Voor alle bijkomende informatie over water kunt u contact opnemen met de permanente antwoorddienst van het Réseau Eco-consommation, elke morgen van 9u30 tot 13u30: tel. 071/300.301, website: www.ecoconso.org - e-mail: ee.ecoconso(at)ecoline.org