Geneesmiddelen namaken wordt een courante praktijk en in veel landen is het een echte plaag, die de gezondheid in gevaar brengt van de consumenten die eraan blootgesteld worden!

Het is een zorgwekkend fenomeen want het heeft tot gevolg dat er gevaarlijke geneesmiddelen ontstaan, samengesteld uit giftige elementen die de goede gezondheid aantasten.

De concrete risico's die de veiligheid en de gezondheid van de consumenten bedreigen, worden almaar groter. De beleidvoerders besteden al meerdere jaren bijzondere aandacht aan het gevaar in de geneesmiddelensector. De Wereldgezondheidsorganisatie (WGO) houdt een lijst bij van de nagemaakte producten, waarvan er sommige minder werkzaam zijn of zelfs geen enkele actieve stof bevatten. In het ergste geval vind je geneesmiddelen die zelfs vergif bevatten en die catastrofale gevolgen hebben gehad voor de consumenten.

Wat is nu precies een nagemaakt geneesmiddel?

Een nagemaakt geneesmiddel is een geneesmiddel dat met opzet frauduleus geëtiketteerd is om de oorsprong ervan te verdoezelen.

Het kan daarbij zowel op een merkproduct als om een generiek product gaan. De nagemaakte geneesmiddelen kunnen producten zijn met een vervalste verpakking, met een te beperkte dosering of nog zonder enige actieve stof.

Welke geneesmiddelen worden het meest nagemaakt?

In de industrielanden is het meest nagemaakte geneesmiddel een comfort-product, namelijk viagra! Maar er is ook namaak van de blockbusters(de meest populaire geneesmiddelen), de heel dure producten of van ronduit verboden producten (zoals doping).

Volgens de Europese Commissie laten smokkelaars hun oog vallen op een almaar bredere waaier van producten. Bij de recentste inbeslagnemingen ging het immers om kankerbestrijdende en stollingsmiddelen (tegen osteoporose). En er zijn ook de antibiotica, de cholesterolverlagers of het eenvoudige paracetamol.

In de Afrikaanse landen vind je Alfan (malaria) of nog de tritherapie.

Waar komen ze vandaan?

Meestal (d.i. in meer dan 60% van de gevallen) komen de nagemaakte geneesmiddelen uit China. India is ook een land waar het smokkelen welig tiert. En daar kunnen we nog Zuidoost-Azië en Rusland aan toevoegen.

Wie zijn de slachtoffers?

De landen die het meest getroffen worden door de geneesmiddelenvervalsing zijn zonder twijfel de arme landen, zoals de Afrikaanse landen. De bevolking daar zoekt immers naar niet te dure producten en hun controlesystemen zijn niet efficiënt of zelfs onbestaand! De gevolgen zijn vaak dramatisch. In 1995, bijvoorbeeld, circuleerde in Haïti een hoestsiroop gemaakt met diethyleenglycol, een giftig product dat als antivriesmiddel gebruikt wordt in plaats van propyleenglycol, die de dood van 89 personen heeft veroorzaakt! Dezelfde siroop heeft ook 30 baby's gedood in India in 1998!

Hoe is de stand van zaken in Europa?

België trekt niet de grote vervalsers aan. Het distributiecircuit wordt intens gecontroleerd, op alle niveaus. Een bijkomende hindernis voor criminele praktijken met geneesmiddelen is de bijsluiten, die verplicht in drie talen voorhanden moet zijn! Maar alertheid en waakzaamheid blijven aan te raden!

De uitbreiding van de Europese Unie tot een oppervlakte waarbinnen de controleregels niet altijd helemaal homogeen zijn, zou dit probleem erger kunnen maken en een toename ervan in Europa kunnen veroorzaken.

En dat terwijl er elk jaar al drie tot vijf miljoen vervalste geneesmiddelen in beslag worden genomen door de Europese douanediensten.

In Groot-Brittannië, bijvoorbeeld, vind je in de apotheken al vervalsingen want er is in de distributieketen binnengedrongen en door de kwaliteit van de verpakking worden de vervalsingen niet door de apothekers en distributeurs herkend! Nederland en Portugal hebben ook al enkele gevallen meegemaakt.

Een ingenieuze vondst van de vervalsers: geneesmiddelen los (zonder verpakking) vervoeren!

Om de controles te vermijden, aarzelen bepaalde landen niet om het vervalste product zonder verpakking (los) te verzenden, t.t.z. in poedervorm, in grote blauwe vaten met een enorm doodshoofd op de zijkant: natuurlijk durft niemand daar aan raken! In India werden op enkele maanden tijd zes ton losse actieve producten verzonden. Dat komt neer op niet minder dan 43 miljoen pillen! Als je weet dat één pil 10 dollar kost...: reken maar uit!

De distributiekanalen

Internet is één van de grootste verkoopnetwerken voor vervalste geneesmiddelen. Almaar meer consumenten surfen op het net en stellen zich zo bloot aan een spervuur van indringende reclames voor viagra, vermageringspillen enzovoort. Ze storten zich op die producten zonder zich af te vragen waaruit ze zijn samengesteld! Niet alle vervalste geneesmiddelen zijn dodelijk, maar er zijn er toch die gepolijst zijn met meubelwas of gemaakt zijn met cement!

De zwarte handel behoort ook tot de distributiekanalen. Bepaalde groothandelaars kopen geneesmiddelen op in een land waar ze goedkoper zijn om ze in een ander land tegen een hogere prijs door te verkopen, waarbij ze profiteren (in de betekenis van misbruik maken) van het vrije verkeer in de EU.

Hoe kun je jezelf beschermen?

Het eerste wat je moet onthouden om niet het slachtoffer van namaak te worden, is: ga je vooral niet bevoorraden op het internet!

De Europese apotheken zijn veilige plekken. Voor bepaalde geneesmiddelen is er zelfs traceerbaarheid. De informatie over de afkomst en de authenticiteit van het geneesmiddelen verschijnt bij het scannen van de streepjescode.

Een aantal herkenningspunten zouden echter de aandacht van de apotheker moeten trekken:

• een abnormaal lage prijs;
• lotnummers en vervaldata die niet overeenstemmen met die welke de exploitant gewoonlijk gebruikt;
• niet te achterhalen distributiecircuit;
• niet conforme secundaire verpakking (bijvoorbeeld het kartondoosje van het geneesmiddel);
• meldingen van nieuwe neveneffecten door patiënten zijn vaak de eerste herkennings¬mogelijkheid voor vervalsingen;
• melding van een patiënt over een kwaliteitsgebrek van een geneesmiddel!

Voor de consumenten geldt dat ze, als patiënten, hun apotheker moeten verwittigen wanneer ze neveneffecten voelen na het innemen van een geneesmiddel dat ze in de apotheek gekocht hebben. De neveneffecten zijn vaak de eerste indicatie dat het om een vervalsing gaat en bepaalde vervalsingen zijn soms zo goed gemaakt dat ze heel moeilijk op te sporen zijn!

Oplossingen om vervalsingen op te sporen?

Alles wat aan de gezondheid van de consumenten raakt, zou gecriminaliseerd moeten worden en bij het ontdekken van een geval zou er in de bedrijfskolommen naar boven toe (tot aan de bron) teruggegaan moeten worden.

De openbare markten zouden ook transparant moeten zijn! Er is immers corruptie in de geneesmiddelenhandel. Mensen zijn bereid om geld uit te geven voor het recht om hun geneesmiddelen te verkopen!

In de financieringsprogramma's voor de aanpak van epidemieën wordt geld omgeleid: er zou rechtstreekse controle op de toegezegde fondsen moeten zijn, op alle niveaus!

Er zou nultolerantie moeten worden toegepast ten overstaan van de corruptie in de gezondheidssector.