Op 16 januari laatstleden keurde het Europese Parlement de tekst goed van de nieuwe richtlijn betreffende het verbruikskrediet. ⁽¹⁾ 
Deze richtlijn is Europees van groot belang aangezien ze betrekking heeft op een krediet¬markt, die toch een gewicht heeft van niet minder dan 800 miljard euro.

Het doel van deze nieuwe richtlijn is tweeledig. Enerzijds deze markt opengooien voor Europese concurrentie zodat een echte interne markt voor verbruikskrediet ontstaat en anderzijds de verbruikskredietmarkt harmoniseren om een hoog niveau van consumenten¬bescherming te waarborgen.

Deze richtlijn die door het Europese Parlement werd gestemd, moet nog formeel worden goedgekeurd door de Raad en zal van kracht worden vanaf de twintigste dag na de publi¬catie ervan in het Publicatieblad van de Europese Unie. De lidstaten zullen dan nog twee jaar hebben, te rekenen vanaf de datum van inwerkingtreding, om deze richtlijn in natio¬naal recht om te zetten.

Concreet beoogt de nieuwe richtlijn het harmoniseren van de verbruikskredietovereen¬komsten op een aantal punten, zoals de reclame, de voorlichting, de berekening van de totale kostprijs van het krediet, de evaluatie van de solvabiliteit van de kredietnemer, het recht van intrekking door de kredietnemer en het recht op vervroegde terugbetaling.

Maar laten we die richtlijn eens van dichterbij bekijken met onze Belgische wetgeving in het achterhoofd...

Toepassingsgebied

Het toepassingsgebied van de richtlijn is relatief beperkt. Haar harmonisatieregels zijn immers niet toepasbaar op nogal wat particuliere kredieten.

Dat is het geval voor:

• de hypothecaire kredieten of kredieten die gekoppeld zijn aan de eigendomsrechten van een onroerend goed;
• kredieten voor minder dan 200 euro en meer dan 75.000 euro;
• kredieten die worden toegestaan in de vorm van een toelating om in het rood te gaan op een rekening, met terugbetaling binnen de maand;
• kredieten zonder interest en zonder andere kosten of de kredieten die terugbetaal¬baar zijn binnen maximum 3 maanden en waarvoor de kosten verwaarloosbaar zijn.

De Belgische wet van 12 juni 1991 betreffende het verbruikskrediet voorziet dan weer een meer specifieke reglementering voor bepaalde particuliere kredietovereenkomsten, zoals de koop op afbetaling en de lening op afbetaling, maar vooral de kredietopeningen, die op dit ogenblik een groot aandeel van de kredietmarkt uitmaken.

Reclame

De richtlijn schrijft voor dat de reclame voor krediet verplichte informatie voor de consu¬ment moet bevatten, die bovendien vergezeld moet zijn van een representatief voorbeeld.

De consument moet in de reclame duidelijk, bondig, goed zichtbaar en begrijpbaar kunnen terugvinden:

• het rentepercentage van het krediet;
• het totale bedrag van het krediet, te weten het plafond of het totaal van de beschik¬bare sommen;
• het jaarlijkse kostenpercentage of meer algemeen het JKP, dat overeenkomt met de totale kostprijs van het krediet voor de consument, uitgedrukt in een jaarlijks percentage. Dat JKP moet absoluut alle kosten omvatten;
• de looptijd van het krediet;
• het totale bedrag dat de consument verschuldigd is en het bedrag van de gespreide terugbetalingen;
• als het om een krediet voor een bepaald goed of een bepaalde dienst gaat, de prijs bij contante betaling en het bedrag van het eventuele voorschot;
• als het aangaan van het krediet ondergeschikt is aan een bijkomende dienst (bijvoorbeeld een verzekering), dan moet die verplichting duidelijk en goed lees¬baar vermeld worden.

Zo - en in tegenstelling tot onze Belgische wet - neemt de richtlijn geen enkele maatregel, noch tegen de reclames die de schuldenoverlast in de hand werken met hun misleidende en simplistische slogans, door het krediet voor te stellen als een courante, eenvoudige, snelle en levensluxe bevorderende daad, noch tegen de reclames die op een misleidende manier consumenten aanmoedigen tot het bundelen van kredieten.

Voorafgaande informatie vóór de contractafsluiting

De kredietgever of de tussenpersoon moet de consument in staat kunnen stellen om de verschillende aanbiedingen op de markt te vergelijken.
Om aan die voorwaarde te voldoen, zal hij de genormaliseerde Europese informatie over verbruikskrediet op een duurzame drager aan de consumenten verstrekken. Die gegevens worden voorgesteld in de vorm van een modelformulier dat alle onmisbare informatie vóór contract voor de consument op een rij zet. Het formulier is aangepast aan het voor¬gestelde type krediet.
Dat formulier zal onder andere het JKP vermelden door middel van een representatief voorbeeld, dat alle gebruikte hypothesen voor de berekening van dat percentage bevat.
Elk aanvullend gegeven moet verstrekt worden door middel van een afzonderlijk docu¬ment dat aan het formulier gehecht wordt.

In het kader van een kredietovereenkomst op afstand zal het formulier onmiddellijk na het sluiten van de overeenkomst afgeleverd worden.
Op verzoek kan de consument ook een exemplaar van het ontwerp van kredietovereen¬komst ontvangen.

Daarenboven moeten kredietverstrekkers en tussenpersonen aan de consument aangepaste uitleg verstrekken die hem of haar in staat zal stellen om het contract te kiezen dat het best aan zijn of haar behoeften tegemoetkomt.

De richtlijn laat dus de verantwoordelijkheid voor het kiezen van het best geschikte aan¬bod op basis van de door de kredietgever verstrekte informatie over aan de consument en aan hem/haar alleen, zonder dat daarbij een echte adviesplicht in hoofde van de krediet¬gever geldt, zoals we die in ons Belgische recht kennen.

Afwijkingen van de vereiste informatie vóór de afsluiting van het contract

De leveranciers van goederen of dienstverstrekkers die bijkomend als tussenpersonen voor kredietverstrekking handelen, zijn niet gehouden aan het verstrekken van de informatie¬formulieren en zelfs niet aan het geven van uitleg aan de consumenten.
De richtlijn stelt echter wel dat dit geen afbreuk doet aan het feit dat de kredietgever de plicht heeft om ervoor te zorgen dat de consument de vereiste informatie vóór contract ontvangt.

Zo ontslaat de richtlijn dus de leveranciers van goederen en diensten die als tussen¬persoon voor krediet handelen, van elke informatieplicht. Dat druist in tegen onze Belgische wet en daar komt nog bij dat dit gebeurt op een moment waarop in toenemende mate een beroep wordt gedaan op kredietopeningen die worden afgesloten in de verkoop¬punten!

Verplichte evaluatie van de solvabiliteit van de consument

De richtlijn schuift de verplichting voor de kredietgevers naar voren om te zorgen voor een evaluatie van de solvabiliteit van de consument vóór het afsluiten van het contract, op basis van de gegevens die laatstgenoemde verstrekt en indien nodig door een databank met gegevens daarover te raadplegen.
Voor elke verandering aan de contractuele voorwaarden moet diezelfde voorafgaande controle worden uitgevoerd.
Alle lidstaten moeten de toegang tot hun databank openstellen voor een kredietverstrekker uit een ander land in het kader van een grensoverschrijdend krediet, tenzij die informatie vrijgeven in strijd is met de openbare orde, met de openbare veiligheid of nog wanneer het door een andere wetgeving op gemeenschapsniveau verboden wordt.

Samengevat heeft de kredietverstrekker dus wel de verplichting om de solvabiliteit van de kredietnemer te evalueren, maar hij zal dat alleen maar doen op basis van de elementen die de consument hem verstrekt heeft, zonder dat de raadpleging van databanken verplicht gemaakt is! Laten we proberen te waarborgen dat dit principe onze centrale voor krediet aan particulieren niet in vraag gaat stellen, die volgens ons een heel efficiënt instrument is in de strijd tegen de overkreditering!

Kredietovereenkomsten voor onbepaalde duur

De consument kan het contract op elk moment en kosteloos opzeggen, tenzij er een voor¬opzeg voorzien is. Die vooropzeg mag echter niet langer zijn dan een maand voor de consument en moet minimum twee maanden bedragen voor de kredietgever.
Als de overeenkomst die mogelijkheid voorziet, kan de kredietverstrekker ook het contract beëindigen, op eender welk moment en voor objectief gerechtvaardigde redenen (bijv. kredietnemer is niet solvabel).

De meeste kredietovereenkomsten zijn voor een bepaalde duur. Als dat niet het geval is (en dan denken we natuurlijk aan de kredietopeningen), dan voorziet de Belgische wet een verplichting die "nulstelling" genoemd wordt. De nulstelling wordt toegepast op de kredietovereenkomsten van onbepaalde duur of met een duur van meer dan vijf jaar die geen enkele periodieke kapitaalterugbetaling voorzien. In die veronderstelling moet het contract een termijn opgeven binnen dewelke het totale terug te betalen bedrag weer op "nul" moet worden gebracht.
Die verplichting blijft jammer genoeg meestal dode letter want ze geldt maar voor een heel klein deel van de kredietovereenkomsten die de consumenten afsluiten.

Verder voorziet de wet dat het contract voor beide partijen de mogelijkheid moet vermelden om het contract aangetekend op te zeggen mits een vooropzeg van drie maanden. Voor deze ene keer - en deze ene keer alleen - schuift de richtlijn een opzegmogelijkheid naar voren die gunstiger is voor de consument.

Recht van intrekking

De consument beschikt over een termijn van 14 dagen om zich terug te trekken.
De consument betaalt het kapitaal en de gecumuleerde intresten aan de kredietgever ten laatste 30 dagen na de melding van de intrekking. De kredietgever heeft geen enkel recht op schadeloosstelling vanwege de consument bij intrekking.
Als een bijkomende dienst aan het krediet gekoppeld is, is de consument er door de in¬trekking niet langer aan gehouden.

Hier sluit de richtlijn aan bij de eisen die onder andere op nationaal niveau geformuleerd werden, die een verlenging wilden van de voorziene termijn voor annulering van het contract. Die termijn bedraagt 7 dagen in België.

Vervroegde terugbetaling

De consument heeft het recht om op eender welk moment een vervroegde terugbetaling van het krediet te doen.
De kredietgever zal recht hebben op een eerlijke en objectief gerechtvaardigde schade¬vergoeding op voorwaarde dat de terugbetaling gebeurde in een periode met vaste rente.
Die schadevergoeding mag niet meer bedragen dan 1% van het krediet als de tijd tussen de terugbetaling en de in het contract voorziene stopzetting meer dan een jaar bedraagt. In het tegenovergestelde geval mag ze niet meer dan 0.5% van het kredietbedrag bedragen.
De schadevergoeding kan afhankelijk gemaakt zijn van het feit of het bedrag van de terug¬betaling ja dan nee een bepaalde drempel overschrijdt, die niet hoger mag zijn dan 10.000 euro over een periode van twaalf maanden.

Ook hier biedt de Belgische wet meer bescherming. De richtlijn stelt dat de kredietgever recht heeft op een schadevergoeding, terwijl in de Belgische wet staat dat de kredietgever een schadevergoeding kan krijgen als zo een vergoeding in een clausule van het contract voorzien wordt.

Jaarlijks kostenpercentage (JKP)

Het JKP wordt vanaf nu berekend volgens een wiskundige standaardformule en zal vergezeld van een representatief voorbeeld worden meegedeeld aan de consument die een kredietovereenkomst wenst af te sluiten.

Bijgevolg en in tegenstelling tot wat onze Belgische wet voorziet, worden in de richtlijn geen maxima voor de interestpercentages voorzien, wat de weg open laat om misleidende tarieven te voeren.

Conclusie

Het lijkt ons dat deze richtlijn haar doelstelling om de consument-kredietnemer de hoogst mogelijke bescherming te bieden, niet realiseert.
Naast de hierboven aangehaalde bedenkingen in verband met de reclame, de informatie vóór contract, de adviesplicht in hoofde van de kredietgever en de tussenpersoon enzo¬voort, houdt de Europese tekst geen rekening met enige specifieke reglementering voor een hele reeks welbepaalde kredieten, hoewel die types van verbruikskrediet - zoals het revolving krediet - bijdragen aan de toename van de schuldenoverlast.

Het is dus belangrijk om alert te blijven bij de komende omzetting van deze nieuwe richt¬lijn zodat elke afzwakking van de bescherming van de Belgische consument vermeden wordt.

Meer nog: de veiligheid van de consument kan en moet nog verbeterd worden.
De schuldoverlast is een plaag en er zijn veel mensen die zich laten verlokken door de sirenes van het "gemakkelijke geld". Krediet mag dan wel een draaischijf van onze econo¬mie zijn en een rol op het sociale vlak te vervullen hebben, toch ligt het ook al te vaak aan de oorsprong van een negatieve schuldenspiraal waar de betrokkene soms heel moeilijk nog uit geraakt.
Krediet nemen is niet onschuldig, gemakkelijk, snel... maar een belangrijke handeling voor een consument, die zich bewust moet zijn van de draagwijdte en de gevolgen ervan.

Meer informatie:

http://www.euractiv.com/en/financial-services/parliament-passes-disputed-consumer-credit-directive/article-169603