Overlijden

Voor zij die het nieuws niet op de voet gevolgd hebben, geven we eerst een overzicht van de gebeurtenissen. Op 21 januari ging de veertien jaar oude Benjamin met zijn ouders eten bij Quick Cap Sud in Avignon, waar hij twee 'Xtra Long Beef Peppers' bestelde, zijn vader één. Moeder en zus kozen voor een ander menu. Dezelfde avond werden Benjamin en zijn vader onwel. De volgende dag was de jongen er zo slecht aan toe dat zijn ouders een ambulance belden. De ambulanciers probeerden de jongen nog te reanimeren, maar tevergeefs.
Afgelopen vrijdag bevestigde het Franse gerecht dat het wel degelijk de hamburgers waren die de jongen fataal werden. Uit de autopsie bleek dat Benjamin Orset dezelfde aureus-stafylokokken (dit zijn bacteriën die bij mensen vaak ageren als ziekteverwekker [1]) had opgenomen als werden teruggevonden op de vloer van de ruimte waar de hamburgers verpakt worden. Experts noemen de aanwezigheid van zowel aureus-stafylokokken als enterotoxines (virulentiefactoren die een micro-organisme ziekteverwekkend kunnen maken [2]) 'abnormaal en gevaarlijk'.
Het parket van Avignon heeft beslist de franchisehouder van de vestiging te vervolgen voor onvrijwillige doodslag.

De situatie in België: controle door het FAVV

In 2009 werd al een Quick-restaurant in het Brusselse Zuidstation tijdelijk gesloten wegens een hygiëneprobleem. De vraag stelt zich dan ook pertinent of wat in Frankrijk gebeurd is ook in België kan voorvallen. Veel hangt af van de controles die uitgevoerd worden door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen (FAVV). Dit is het orgaan dat in België een controlefunctie uitoefent ten opzichte van restaurants en grootkeukens en nagaat of deze etablissementen zich houden aan de door de wet opgelegde, en dus verplichte, voorschriften voor de voedselveiligheid en de kwaliteit en traceerbaarheid van de gebruikte producten. Dit alles gebeurt in een systeem van verplichte autocontrole (3). De etablissementen moeten er met andere woorden zelf voor zorgen dat ze in de regel zijn met alle criteria en worden regelmatig gecontroleerd door het FAVV. Uit het FAVV-jaarverslag van 2009 (4) blijkt dat slechts 31% van de controles op de autocontrolesystemen bij restaurants, 55% bij grootkeukens en 60% bij groothandelaars en detailhandelaars gunstig waren. Een negatief verslag van het FAVV kan leiden tot een waarschuwing, een proces-verbaal, een inbeslagname of de tijdelijke sluiting van de zaak. Tot nog toe is het voor consumenten echter niet mogelijk om individuele resultaten van controles te bekijken. Dat zij wel degelijk bezorgd zijn om de veiligheid en de hygiëne van de voedingsketen, blijkt uit het feit dat het FAVV in 2010 meer dan 4.000 klachten ontving – hetzij 80% meer dan in 2008. Het OIVO is trouwens, samen met andere consumentenorganisaties, lid van het raadgevend comité van het FAVV, dat maandelijks bijeenkomt om te discussiëren over actuele onderwerpen.

Smiley-certificaat

Restaurantuitbaters kunnen op eigen initiatief ook een stap verder gaan en een aanvraag doen om het zogenaamde Smiley-certificaat te verkrijgen (5). In dat geval schakelt het FAVV een certificerings- en keuringsinstelling in, die een audit uitvoert en hierover rapporteert aan het voedselagentschap. Restaurants die aan alle vereiste criteria voldoen, krijgen een Smiley toegewezen. Zij genieten opmerkelijke voordelen: ze krijgen minder vaak controleurs van het FAVV over de vloer en genieten een belangrijke korting op de jaarlijkse heffing voor het FAVV.
Op de website van het certificaat is een lijst beschikbaar met alle restaurants die een Smiley toegewezen kregen.
Betekent dit label een absoluut groen licht voor de klanten? Het OIVO tekent toch enig voorbehoud aan. De geldigheidsduur van de Smiley is drie jaar, maar er is geen garantie dat de kwaliteitsniveaus die bij de oorspronkelijke audit werden vastgesteld gedurende die periode op hetzelfde peil blijven. Het praktische bestuur van een restaurant fluctueert constant; een nieuwe directie, een nieuwe kok of de keuze voor andere leveranciers kan de kwaliteit van de geserveerde schotels beïnvloeden. Als we het volledige plaatje bekijken, moeten we ook vaststellen dat het concept een vrij beperkte impact heeft. Van de 50.000 à 60.000 horecazaken die ons land telt, hebben er slechts iets meer dan 200 het Smiley-label.

Quick reageert

Fransman Jacques-Edouard Charret, voorzitter van de Quick Groep, stelt dat 'noch de producten, noch de grondstoffen of de Quick-keten in zijn geheel noch de gebruikte productiemethode of de naleving van de koude keten' aan de oorsprong liggen van het overlijden, maar enkel 'een tekortkoming op lokaal niveau heeft deze dramatische toestand veroorzaakt'. Charret kondigde verder aan dat Quick een programma zal opstarten dat strenger is dan de geldende normen op het vlak van hygiëne, zonder op dit ogenblik echter verdere details te verstrekken. Quick België zal het door de voorzitter voorgestelde programma onderzoeken vooraleer te bepalen wat in België effectief zal gebeuren, zo verklaarde Dorian de Meeûs van Quick België.

Standpunt en aanbevelingen van het OIVO

Zoals iedereen betreurt ook het OIVO uiteraard het plotse overlijden van de Franse jongen. Het OIVO is van mening dat alles in het werk gesteld moet worden opdat zoiets niet in België kan voorvallen en vraagt alvast dat Quick België het Franse voorbeeld volgt en uiterst streng toekijkt op de hygiënische normen in haar fastfoodrestaurants.
Aan het FAVV vraagt het OIVO dat er niet enkel een lijst beschikbaar gesteld wordt van restaurants die het Smiley-label hebben toegewezen gekregen, en waar de voedselveiligheid dus van een hoog niveau zou moeten zijn, maar dat er een volledige transparantie komt in de audits uitgevoerd door het voedselagentschap. Niet alleen hebben de consumenten het recht te weten hoe het gesteld is met de hygiëne en veiligheid van het voedsel dat ze voorgeschoteld krijgen, bovendien zouden de restaurateurs zo heel wat sterker aangemoedigd worden streng toe te kijken op hygiëne en veiligheid. We mogen ervan uitgaan dat geen enkel restaurant klanten wil verliezen ten gevolge van een negatief veiligheidsrapport of, erger, een acuut gezondheidsprobleem van een klant dat fel bediscussieerd wordt in de pers.
Het OIVO herinnert de consumenten er in het licht van deze zaak ook aan dat fast food uiteraard geen deel uitmaakt van een evenwichtig dieet en raadt hen aan de consumptie ervan zoveel mogelijk te beperken met het oog op een betere gezondheid.

(1) Stafylokokken
(2) Virulentiefactor
(3) FAVV - Autocontrole
(4) Jaarverslagen van het FAVV
(5) FAVV - Smiley