Wordt met minder stevig materiaal dan vroeger gewerkt omdat de consumenten onvoorzichtiger zijn geworden?

Moderne producten zijn erg verfijnd en daardoor ook delicater en gevoeliger. Het beste voorbeeld zien we in de automobielsector. Een auto zit vandaag de dag vol met elektronica – onderdelen die zeer gevoelig zijn voor vocht en schokken. De putten in het wegdek en het slechte weer in België stellen ze danig op de proef.

Foute handelingen kunnen soms een panne veroorzaken

Niet alle producten zijn eenvoudig om mee te werken. De consument kan daar moeilijkheden mee ondervinden. Enkele jaren geleden vond de industrie zelfs een apparaat uit - de Showview - om een technisch te ingewikkelde videorecorder te programmeren. Bovendien zijn handleidingen die bij de apparaten geleverd worden, doordat ze soms automatisch vertaald werden, ook niet altijd een hulp. Sommige fabrikanten leveren de gebruiksaanwijzing zelfs enkel in digitale vorm, gebrand op een cd, om de hoge drukkosten van dikke handleidingen te vermijden.

Maar er is meer: producten zijn almaar minder sterk of betrouwbaar

Vandaag de dag is de maatschappij strenger op het gebied van controle en het voorzorgsbeginsel. Er worden meer en strengere controles uitgevoerd en vastgesteld dat een aantal apparaten alsmaar minder sterk gemaakt worden. Er wordt regelmatig beroep gedaan op het Europese systeem voor de terugroeping van gevaarlijke producten (RAPEX (1)). Komt dat doordat er meer toestellen defect zijn? Of zijn de controles beter? Sommige producten lijken meer stuk te gaan, vaak al snel na de aankoop.

De verantwoordelijkheid van fabrikanten

We kennen het voorbeeld van computerprogramma's die in 'beta' verkocht worden en nog tal van fouten bevatten. Hetzelfde geldt ook voor andere producten, vooral wanneer ze tegen lage prijzen gefabriceerd worden in fabrieken waar kwaliteit niet altijd vooropstaat. Plastic gebruiken maakt de toestellen breekbaarder. Gelaste toestellen zijn moeilijker te herstellen. Producenten met een monopoliepositie kunnen gemakkelijker hun keuzes opleggen dan als ze sterk beconcurreerd worden. Als een consument de reële levensduur van een toestel zou kennen of op de hoogte zou zijn van de fabricagefouten, zou hij waarschijnlijk voor een ander product kiezen.

De wil om kost wat kost nieuwigheden op te dringen

De trend om producten snel door vernieuwde versies te vervangen, is niet vreemd aan hun veroudering. Er zijn er zelfs die zonder aarzelen spreken van geplande veroudering, bedoeld om de consument ertoe aan te sporen het product (in zijn vernieuwde versie) opnieuw te kopen. Fabrikanten met die ingesteldheid ontwerpen producten waarvan de commerciële (maar niet noodzakelijk de technische) levensduur met opzet kort gehouden wordt. Deze strategie verplicht de consumenten om hun producten snel te vervangen. In sommige gevallen nemen fabrikanten zelfs opzettelijk ontwerpfouten op in hun producten.

Deze techniek wordt voornamelijk gebruikt door de makers van elektrische huishoudtoestellen, computers en hun randapparatuur, software, apparaten met een elektrisch snoer, machines met kogellagers, auto's, elektronische apparaten, huishoudtoestellen en apparaten die het gebruik van een navulling vereisen.

Geplande veroudering, een reëel probleem voor de consumenten

Dit is het aspect dat zonder twijfel het vaakst door de consument in vraag wordt gesteld. Denken we maar aan gsm's en smartphones, die heel vaak al na enkele weken of maanden stukgaan, waardoor ze vervangen moeten worden. Verkopers zijn daarin niet allemaal correct: ze schuiven de schuld soms door naar de consument, onder het voorwendsel dat het defect te wijten is aan een verkeerde handeling. Zo worden ze vrijgesteld van de terugbetaling van de garantie.

Geplande veroudering kan verschillende vormen aannemen:

• Veroudering door verval: een onderdeel van het product werkt niet meer en is onherstelbaar.
• Indirecte veroudering: geassocieerde producten die nodig zijn voor de werking, zijn niet meer in de handel te verkrijgen.
• Veroudering door incompatibiliteit: bijvoorbeeld geen compatibiliteit met de voorgaande versies van een programma.
• Esthetische veroudering: ook de mode is een belangrijke oorzaak van subjectieve veroudering.

De wet op de garantie beschermt tegen geplande veroudering

Het is niet altijd leuk om te aanvaarden dat gekocht materiaal na enkele maanden al defect is, zelfs niet als er een garantie geldt. Sinds 1 januari 2005 moet voor elk verbruiksgoed dat verkocht wordt, een garantie van 2 jaar gelden (1 jaar voor tweedehands goederen). In de praktijk zijn nogal wat gevallen te vinden waar deze wet niet toegepast wordt.

Een genereuze wet

De wet voorziet dat de verkoper ten overstaan van de consument instaat voor elk gebrek aan conformiteit bij de levering van goederen, als de fout zich voordoet binnen de twee jaar te rekenen vanaf de aflevering. Die twee jaar worden verlengd met de tijd die nodig is voor het herstellen of vervangen van het product of met de duur van de onderhandelingen met de verkoper om een oplossing te zoeken. De uitzondering op deze regel zijn tweedehands goederen. Daarvoor mag de garantielooptijd ingekort worden, maar hij mag in geen geval korter zijn dan een jaar te rekenen vanaf de aflevering.

De garantietermijn van twee jaar geldt voor verbruiksgoederen die de consument dagelijks van een verkoper koopt. Het is belangrijk dat het om verbruiksgoederen gaat, d.w.z. om lichamelijk roerende goederen zoals een tafel, een auto, een microgolfoven... met uitzondering van gas, water en elektriciteit.

Jammer genoeg moet de consument na de eerste zes maanden bewijzen dat de fout voordien al aanwezig was. Dat is vaak moeilijk of zelfs onmogelijk aan te tonen.

Nutteloze aankopen vermijden

Een van de fouten die je als consument beter niet maakt, is altijd het allernieuwste op de markt willen kopen. Vaak zijn die producten breekbaarder en ze zijn zeker altijd duurder. Het beste is wachten tot het product zijn kinderziekten achter de rug heeft.

Moet je als consument eigenlijk wel altijd het allernieuwste hebben? Zolang materiaal niet versleten is, is een nieuwe aankoop niet nodig. Het zal je in ieder geval niet gelukkiger maken!

Lees ook: Elektrische huishoudapparaten, niet gemaakt om lang mee te gaan.

(1) Terugroeping van producten op Europees niveau, op aangeven van de overheid van een land