Akkoord, maar hoever mag men daarin gaan? De gezondheidsclaims waar de reclames vandaag de dag ruimschoots gebruik van maken en die aanzetten tot "beter" consumeren, worden die gecontroleerd? Is het überhaupt mogelijk ze te controleren? Mag de consument die veel gehoorde argumenten wel helemaal geloven? Dat is verre van zeker.

Enkele producten zijn immers al in vraag gesteld en uit de handel genomen door de overheid. Een voorbeeld is de yoghurt die de huid mooier zou maken en die ontwikkeld werd door een marktleider in de zuivelsector. Gelukkig heeft Europa enkele jaren geleden al geprobeerd klaarheid te scheppen rond de voedingswaarde- en gezondheidsclaims, om zo de consumenten te beschermen tegen een misleidende marketing zonder grenzen.

Samengevat verbiedt de Europese wetgeving betreffende de voedingswaarde- en gezondheidsclaims het volgende:

• alle onjuiste, moeilijk te begrijpen of misleidende informatie (die aan het product bijvoorbeeld geneeskrachtige eigenschappen toeschrijft zonder wetenschappelijk bewijs);
• alle informatie die twijfel zaait over de veiligheid of evenwaardige voedingswaarde van andere levensmiddelen;
• alle informatie die overdreven consumptie van een voedingsproduct aanmoedigt of tolereert;
• alle informatie die tot het consumeren van een voedingsmiddel aanzet door te beweren of direct of indirect te suggereren dat een evenwichtige voeding niet alle noodzakelijke voedingsstoffen aanlevert;
• alle informatie die de consument angst probeert aan te jagen door te verwijzen naar veranderingen in de lichaamsfuncties.

Dit betekent met andere woorden dat de voedingswaarde- en gezondheidsclaims enkel op een product of in een reclame vermeld mogen worden als er echt een voedingsstof of andere stof in het betreffende product zit die een wetenschappelijk bewezen positief effect heeft en die in voldoende grote hoeveelheid in het product aanwezig is om het geclaimde fysiologische of voedingswaarde-effect teweeg te brengen.

Ten slotte zijn voedingswaarde- en gezondheidsclaims verboden voor alcoholhoudende drank die meer dan 1,2% alcohol bevat.

Om toelating voor een nieuwe gezondheidsclaim te krijgen, moet de fabrikant zijn aanvraag indienen in de betrokken lidstaat, die deze daarna doorspeelt naar de Europese autoriteit voor de voedselveiligheid (EFSA). Op basis van het advies van de EFSA neemt de Europese Commissie een beslissing.

Deze wetgeving is dus meer dan nuttig, maar ze komt helaas niet helemaal tegemoet aan de bezorgdheid over de bescherming van de consument. Want sinds Europa deze wet uitgevaardigd heeft, putten de marketingexperten hun verbeelding uit om met andere verkoopargumenten op de proppen te komen of liegen ze gewoonweg door hun claims met valse bewijzen te staven.

We denken bijvoorbeeld aan "alcoholkiller", een product dat verondersteld wordt de effecten van alcohol op het lichaam af te zwakken. In andere gevallen waar vroeger het gezondheidsaspect geprezen werd, neemt men vandaag de dag zijn toevlucht tot andere argumenten zoals het "welzijn", die niet onder de huidige Europese reglementering vallen. Wat evenwel niet wegneemt dat de beelden die de reclame gebruikt, te verstaan blijven geven dat het product ook bijdraagt tot een betere gezondheid...

Het OIVO klaagt samen met andere consumentenverenigingen deze verraderlijke praktijken en misleidende reclames aan, die alleen maar twijfel zaaien in de hoofden van de kopers.

Nemen we het voorbeeld van het "Calorie Kompas" dat Coca-Cola ontwikkelde om aan te tonen dat Coca light of Zero minder calorieën bevatten dan sinaasappel- of appelsap. "Leugen door weglating", legt het OIVO uit. "Dit is appelen met citroenen vergelijken: de indruk wordt gewekt dat Coca light de hele dag door gedronken mag worden. Maar er wordt niet bij gezegd dat het niets nuttigs aanvoert, terwijl andere, meer calorierijke drank toch vitaminen en andere voedingsstoffen leveren... De voedingstips die de consumptie van bepaalde stoffen willen terugschroeven, steken stokken in de wielen van het almachtige economiebeleid volgens hetwelk alles mag. Dus gaan de reclamemakers op zoek naar achterpoortjes en omwegen om de verbodsbepalingen te omzeilen."