Het OIVO heeft de voorbije drie jaar heel wat studies uitgevoerd die verzameld werden op basis van 200 indicatoren van houdingen en gedragspatronen. Daaruit werden de gegevens over gedragspatronen van de consumenten die behoren tot de lagere sociale groepen geanalyseerd. Gekeken werd naar de voedselconsumptie en voedselaankopen, de non-foodconsumptie en de diensten, de duurzame consumptie, de winkels en het koopgedrag, de gezondheid, de uitrusting van het gezin, het gebruik van insecticiden en producten tegen ongedierte en parasieten en de algemene impact die de crisis had op gezinnen met een bescheiden inkomen.

De feiten...

• Gezinnen met een beperkt inkomen laten zich vooral leiden door de prijs en de publiciteit voor een product. Kwaliteit en de afwezigheid van additieven spelen veel minder een rol. Daarnaast kopen ze ook veel door marketing ondersteunde producten zoals water, babyvoeding of bereide gerechten. 1 op 3 consumenten maakt nooit zelf eten klaar.
• Op het vlak van non-foodproducten en diensten beschikken de consumenten met een bescheiden inkomen, zelfs senioren, over minder comfort. Ze bezitten veel minder elektrische apparaten zoals een computer, diepvriezer, broodoven, vaatwasser, wasmachine, microgolf en droogkast. Ze zijn minder overtuigd van energiezuinige toestellen en besparen minder op het gebruik van elektriciteit.
• Consumenten met een bescheiden inkomen zijn bang voor de toekomst en gaan sneller naar een waarzegster.
• Omdat ze zich vaker met stookolie verwarmen is de impact van een prijsstijging van stookolie ook veel groter.
• De huur van een woning is bij een gezin met een klein inkomen minder hoog dan bij andere gezinnen, maar vertegenwoordigt een groter deel van het inkomen. Dat verklaart ook waarom het voor hen veel moeilijker is om een eigen huis te verwerven.
• Senioren met een kleiner inkomen zijn driemaal minder vaak eigenaar van een woning en raken gemakkelijker in financiële moeilijkheden. Vandaag de dag vindt 1 op 2 dat hij/zij niet genoeg geld heeft om van te leven en 2 op de 3 blijven zeer bezorgd over het bedrag van hun pensioen.
• Doordat ze financiële moeilijkheden hebben voor het terugbetalen van verbruikskrediet, van revolving krediet, van telefoon-, energie- of gezondheidsfacturen heeft 1 op de 6 consumenten met een laag inkomen al te maken gehad met een gerechtsdeurwaarder en zelfs wanneer hij niet akkoord gaat heeft hij toch aanvaard om te betalen.
• 9 op de 10 consumenten met een laag inkomen staan zelf in voor de opvoeding van hun kinderen en vermijden crèche en onthaalmoeder. Ter gelegenheid van de geboorte van hun kind geven ze veel geld uit en gaan op zoek naar de beste producten omdat ze vinden dat een gebrek aan geld geen rem mag zijn voor de opvoeding. Deze logica komt ook terug bij de aankoop van schoolproducten bij de aanvang van het nieuwe schooljaar of in verband met zakgeld.
• De slechte kennis van het begrip “duurzame ontwikkeling “ beïnvloedt hun gedrag op het gebied van energie, verwarming en het kopen van producten die gevaarlijk zijn voor hun gezondheid en het milieu. Ze besteden minder aandacht aan energiebesparing en het plaatsen van een reguleersysteem. Omdat ze maar weinig van de wetgeving afweten vragen ze ook zelden premies aan bij de verbouwing of isolatie van hun woning.
• Gebrek aan informatie kan leiden tot een slecht gebruik van insecticiden en onkruidverdelgers.
• Consumenten met een bescheiden inkomen kopen vooral de goedkoopste producten in een winkel die geselecteerd wordt op basis van de prijs en nabijheid: Aldi, AD Delhaize, GB Contact, GB Partner en Lidl.
• Winkelen is voor hen problematisch: herkennen van allergieverwekkende producten, zich niet laten verleiden door commerciële aanbiedingen, een boodschappenlijstje gebruiken of kopen met weinig geld.
• Gezinnen met een klein inkomen houden weinig rekening met de voedingswaarde van producten. Ze eten vaker tussendoortjes en gaan daarna op dieet.
• Ze hebben vaker last van allergieën. Zowel jongeren als senioren vinden dat ze een zwakke gezondheid hebben maar consumeren weinig generieke geneesmiddelen omdat ze die niet kennen.
• Zowel jongeren als volwassenen roken meer, gokken meer en nemen weinig deel aan sportieve en culturele manifestaties.
• De crisis treft deze gezinnen veel dieper dan andere gezinnen. De posten waar het meest op bespaard wordt, zijn essentiële dingen zoals lichaamsverzorging en gezondheidszorg, voeding, uitgaven voor elektriciteit, verwarming of water. Ze hebben meer dan andere groepen hun consumptiegewoonten veranderd door gewoon minder te consumeren.

De commerciële en reclamedruk.....

Commerciële technieken en reclamedruk zetten consumenten aan om meer te kopen of te overconsumeren. Sommige consumenten kunnen daar onvoldoende mee omgaan (door gebrek aan kennis, middelen, vorming, sensibilisatie) om een commercieel aanbod te ontcijferen zoals:

• De aanzet tot overconsumeren door het kopen van grote hoeveelheden, wat niet altijd gerechtvaardigd is.
• Het promoten van het gebruik van almaar meer producten.
• Het conditioneren om regelmatig producten in promotie te kopen.
• Het kopen van producten voor sociale erkenning.
• Gebrek aan leesbaarheid en begrijpbaarheid van etiketten en labels.

Stereotiepen tekenen de consumptie

Een mengeling van opvoeding en van commerciële en reclamedruk zorgen ervoor dat consumenten met een laag inkomen meer dan anderen het kind van de rekening worden. Als consumenten een betere voorlichting krijgen en meer weten wat ze kopen, zullen ze gevoeliger zijn voor de objectieve informatie die verspreid wordt en zullen ze minder stereotiep gedrag imiteren.

Angst voor de toekomst

De bezorgdheid van nogal wat consumenten en zeker consumenten met een bescheiden inkomen steunt o.a. op de stijging van de productprijzen en de koopkrachtdaling en een algemene angst voor een verslechtering van de levensomstandigheden.
De pensioenleeftijd wordt door veel consumenten ervaren als een moeilijke leeftijd omdat de gezondheid achteruit gaat. Komt daar nog bij dat de gezondheidszorg duur is.

Aanbevelingen van het OIVO

• Zonder voldoende bescherming, zonder geregelde informatie, zonder systematische en voldoende niet-commerciële voorlichting om de effecten van de reclame te counteren, lopen de consumenten met een bescheiden inkomen het risico mee het kind van de rekening te worden en zal de duale consumptie zich nog meer manifesteren.
• De hervorming van de wet op de handelspraktijken, zou als men niet goed oplet, een eerste stap kunnen zijn naar de geleidelijke afbraak van de bescherming van de consumenten.
• De consumentenscholen en sensibilisatieacties moeten aangemoedigd en op lange termijn ondersteund worden.
• Zonder controle op oneerlijke of voor de consument gevaarlijke praktijken en de mogelijkheid om “class actions” in te leiden zal het consumentenwantrouwen toenemen (of het consumentenvertrouwen afnemen). En bepaalde consumenten zouden in de verleiding kunnen komen om het recht in eigen handen te nemen omdat ze niet door de overheid gehoord of beschermd worden.
• De angst voor de toekomst moet in een prijzenpolitiek geïntegreerd worden. En er zou een strengere prijzencontrole moeten gebeuren.
• Wat betreft voedingswaarde en gezondheidspreventie moet de promotie van risicoloze sporten aangemoedigd worden. Er moet een voldoende groot aanbod van fysieke activiteiten ontwikkeld worden die voor alle consumenten toegankelijk zijn, met het oog op het verbeteren van de staat van de gezondheid van de consumenten op middellange termijn.
• De etikettering en het aanbod op het vlak van labels, leuzen, en logo’s moet nog beter gereglementeerd worden zodat de consument de betrouwbare en uit de lucht gegrepen informatie nog beter van mekaar kan onderscheiden.
• De crisis heeft een grote impact gehad op de consumptiegewoonten van de mensen met een bescheiden inkomen die vandaag meer gerichte oplossingen voor hun moeilijkheden moeten vinden.
  

Volledige studie